https://hdl.handle.net/20.500.11857/650 2026-06-02T15:38:16Z 2026-06-02T15:38:16Z Alemdar, Ensar https://hdl.handle.net/20.500.11857/2249 2023-01-28T12:17:19Z 2020-01-01T00:00:00Z

Bir yabancılara Türkçe öğretimi kaynağı olarak et-Tuhfetü ’l-Hamîdiyye fî ’l-Luğati ’l-Osmâniyye Alemdar, Ensar Yabancılara Türkçe öğretimi alanında, her dönemde farklı saiklerle ve farklı dillere sahip fertlere yönelik olarak çeşitli eserler kaleme alınmıştır. Bu eserlerden biri de Misbâh bin Selîm el-LEBÂBÎDÎ’nin et-Tuhfetü ’l-Hamîdiyye fî ’l-Luğati ’l-Osmâniyye adlı eseridir. Eser; 12 Rebiülevvel 1312 [=13 Eylül 1894] tarihinde tamamlanmış ve 1314 [1896-1897] senesinde Beyrut’ta Matba‘atü ’l-Edebiyye’de basılmıştır. Müellifi tarafından “mek?tib-i ibtid?’iyye ş?gird?nına hediyye” olduğu belirtilen bu eser, ana dili Arapça olanlara Türkçe öğretmek maksadıyla yazılmıştır. Osmanlı Türkçesindeki “harfler ve telaffuzları”, “harekeler”, “mastarlar”, “müfredat” ve “kelimeler ve kısımları” ana başlıklarını ihtiva eden bahse konu eserin sonuna Ta’lîm-i Kırâat adlı eserden iktibas edilmiş “okuma metinleri” de dercedilmiştir. Tuhfetü ’l-Hamîdiyye’nin “mastarlar” bölümünde Osmanlı Türkçesinde kullanılan toplam 781 kelime, Arapça ve Farsça karşılıklarıyla birilikte; 41 temadan müteşekkil olan “müfredat” bölümünde de yine aynı mahiyetteki toplam 1820 kelime; Arapça karşılıklarıyla birlikte listelenmiştir. Eserin “kelimeler ve kısımları” bölümünde ise pek çok gramer yapısı; çeşitli kısımlar hâlinde ve açıklamalar, örnekler ve Arapça karşılıkları ile birlikte ele alınmıştır. Bu çalışmada, adı geçen eser; sahip olduğu hususiyetler bakımından incelenmiş ve yabancılara Türkçe öğretimi alanında günümüzde esas alınan ilkeler açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca; çalışmada, eser ile ilgili daha sağlıklı bir fikir elde edilebilmesi için, eserde kullanılan başlıklara ve bu başlıklar alıtında yer alan bazı örneklere de yer verilmiştir.; In the field of teaching Turkish to foreigners, various works have been written with different motives and for various language speakers in each period. One of these works is et-Tuhfetu ’l-Hamîdiyye fî ’l-Luğati ’l-Osmâniyye which is written by Misbâh bin Selîm el-LEBÂBÎDÎ. The book was completed on 12 Rabi‘u ’l-awwal 1312 [=13 September 1894] and printed at Matba‘atu ’l-Adabiyyat in Beirut in 1314 [1896/1897]. This work which was “dedicated to the students of primary schools” by the author, was written for teaching Turkish to Arabic speakers. It contains “letters and pronunciation”, “wovel points”, “infinitives”, “nouns”, and “vocables and their parts”. Besides, various “reading texts” excerpted from a book called Ta’lîm-i Kırâat [=Reading Exercises] are appended at the end of the book. There are 781 words from Ottoman Turkish in “infinitives” section that are listed with their Arabic ve Persian, 1820 words in 41 themes in “nouns” section that are listed with their Arabic meanings in Tuhfetu ’l-Hamîdiyye. In “vocables and their parts” section, there are many grammatical structures presented with explanations , examples, and Arabic meanings in various units. In this study, above-mentioned book was scrutinized in terms of its characteristics and assesed in relation to present principles of teaching Turkish to foreigners. Additionally, titles included in the book and some of the related examples were presented in the study in order for a healthier assessment of the work.

2020-01-01T00:00:00Z Alemdar, Ensar https://hdl.handle.net/20.500.11857/2229 2023-01-28T12:23:24Z 2019-01-01T00:00:00Z

Türkçe atasözü ve deyim hazinesine Atalar Sözü Mecmuası’ndan1 katkılar Alemdar, Ensar Atasözleri ve deyimler, bir milletin tecrübelerini âdeta bir öz hâlinde ihtiva eden kültür miraslarıolduğu gibi aynı zamanda kelimelerin anlam inceliklerini de bünyelerinde barındıran dilzenginlikleridir. Zamanla bazı yeni kelimeler türediği gibi bazı kelimeler de unutulabilir; ancak dildendile dolaşan ve hemen hemen her edebî eserde karşımıza çıkan atasözleri ve deyimlerin muhafazası,bu unutulmayı en aza indirmemizi sağlayacaktır. Ayrıca, bazı kelimelerin anlamları unutulsa dahieğer söz konusu kelime bir atasözü veya deyimde yaşıyorsa, atasözleri ve deyimlerin yukarıdazikredilen hususiyetlerine binaen, zamanla o kelimenin anlamı da hatırlanabilecek ve kelime gerikazanılabilecektir. Zikredilen bu hususlara bir örnek, günümüzde ‘devir değişti, eski tutumlarındeğeri kalmadı’ manasında kullanılan “Eski çamlar bardak oldu.” ibaresinin ‘çamdan yapılan sutestisi’ manasındaki bardak kelimesinin bahse konu anlamını muhafaza etmesidir. Bununla birlikte;her bir atasözü ve deyim, haiz olduğu hususiyetleri ancak kullanıldığı sürece yerine getirebilir. Busebeple, atasözleri ve deyimlerin unutulmamasına ve kullanımlarının daha da yaygınlaşmasınayönelik çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bu anlamda, atasözleri ve deyimler konusunda bugünyapılması gereken en mühim çalışmalardan biri de bu alanda geçmişte yazılmış eserleri günümüzekazandırmak olacaktır. Aslında, Osmanlı döneminde yazılmış eserlerden pek çoğu birçok çalışmadakaynak olarak zikredilmiş ve bu eserlerden bir kısmı üzerine müstakil çalışmalar da yapılmıştır.Çalışmamıza konu olan Çelebioğlu Abdülhalim Hakkı’nın Atalar Sözü Mecmuası eseri ise birkaçkaynakçada künyesi kaydedilmiş olmakla birlikte ne yazık ki bu ilgiden mahrum kalmıştır. Buçalışmada, atasözleri ve deyimlerle ilgili hâlihazırdaki kaynaklarda bulunmayıp Atalar SözüMecmuası’nda yer alan ve mevcut kaynaklardakilerden farklı biçimleriyle kayda geçen bazı atasözlerive deyimler üzerinde durulmuştur.; Proverbs and idioms are the richnesses of language that host the subtleties of words’ meanings in themseles at the same time as containing within their essential state the experiences of a nation that are its cultural heritage. Some words can also be forgotten with time as certain new words spring up; only the preservation of proverbs and idioms allows us to minimize this forgetting. Additionally, even if the meaning of some words are forgetten, if these words live on in a proverb or idiom, the meaning of these words can also be remembered and regained to these words with time by virtue of the intimacies intoned in these proverbs and idioms. One example of these intoned particularities, “Eski çamlar bardak oldu.” which is used these days in the sense of ‘times have changed and old attitudes don’t retain their value,’ is the preservation of the subjected meaning of the word bardak in its meaning from the phrase ‘water jug made from pine.’ However, any proverb or idiom is able to fulfill the intimacies it posseses only as long as it is used. Therefore, studies should be perfomed on not forgetting proverbs and idioms and also on having their usage become more widespread. In this sense, one of the most momentous studies that need to be perfomed today on the issue of proverbs and idioms also would redound works written in the past in this area to our day. In fact, works written in the Ottoman period have been intoned as resources in many a study, and independent studies have also been performed on a portion of these works. Atalar Sözü Mecmuası, the work of Çelebioğlu Abdülhalim Hakkı and the subject of our study, although being catalogued in several reference lists, has unfortunately been deprived of this interest. This study focuses on the some of proverbs and idioms contained in the Atalar Sözü Mecmuası that have not yet been found in reference lists on proverbs and idioms but that have been recorded in various forms from what is in available sources.

2019-01-01T00:00:00Z